Իսրայելի կառավարությունը 2026 թվականի հունիսի 28-ին հաստատել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման օրինագիծը, որը նախատեսվում է ուղարկել խորհրդարան՝ քննարկման։ Այս քայլն առաջացրել է տարբեր արձագանքներ, սակայն Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվել է մեկնաբանել այն՝ նշելով, որ «Հայոց ցեղասպանության զենքացման հարցին չմասնակցելը Հայաստանի Հանրապետության շահերից է բխում»։
Իսրայելի կողմից այս քայլը կատարվում է այն ժամանակահատվածում, երբ Հայաստանը ջանքեր է գործադրում Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթաց սկսելու և միաժամանակ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու ուղղությամբ։ Օսմանյան կայսրության իրավահաջորդ Թուրքիան շարունակում է ժխտել 1915-1923 թվականներին տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանությունը, որի հետևանքով զոհվել է մոտ 1.5 միլիոն հայ։ Անկարան ակտիվորեն հակազդում է դրա միջազգային ճանաչմանը։
Իսրայելի այս որոշումը խիստ քննադատության է արժանացել Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից։ Թուրքիան Իսրայելին մեղադրել է Գազայի հատվածի իրադարձությունները քողարկելու մեջ, իսկ Ադրբեջանը կոչ է արել Երուսաղեմին վերանայել որոշումը։ Հարկ է նշել, որ Բաքուն, ի տարբերություն Անկարայի, ջերմ հարաբերություններ ունի Իսրայելի հետ՝ մատակարարելով էներգիա և ստանալով ժամանակակից զենքեր։
Իսրայելում այս որոշումը հաճախ ներկայացվում է որպես «բարոյական պարտականություն»՝ ճանաչելու պատմական ճշմարտությունը։ Սակայն, շատ վերլուծաբաններ դա դիտարկում են որպես զուտ աշխարհաքաղաքական քայլ՝ հաշվի առնելով Իսրայելի և Թուրքիայի միջև առկա լարված հարաբերությունները։ Ավելին, հայկական որոշ շրջանակներում հարց է բարձրացվում՝ արդյոք Հայաստանը պետք է ճանաչի Իսրայելի գործողությունները որպես ցեղասպանություն։
Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը երկար տարիներ քննարկվել է Իսրայելի խորհրդարանում։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, այն երբեք պաշտոնապես չի ճանաչվել։ Ներկայիս քայլը տեղի է ունենում այն բանից հետո, երբ Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն 2025 թվականին հայտարարեց, որ ինքը ճանաչում է ցեղասպանությունը, սակայն սխալմամբ պնդեց, որ Իսրայելի խորհրդարանն արդեն ընդունել է համապատասխան որոշում։
Հայաստանի համար այս հարցը չափազանց կարևոր է՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային հարաբերությունների վրա դրա հնարավոր ազդեցությունը։ Վարչապետ Փաշինյանի նախկինում արված հայտարարությունն առ այն, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը չպետք է դառնա այլ երկրների աշխարհաքաղաքական գործիք, ընդգծում է Երևանի զգուշավոր մոտեցումը։ Այս համատեքստում Իսրայելի ներկայիս քայլը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես բարոյական ժեստ, այլև որպես ռազմավարական գործողություն՝ ուղղված տարբեր աշխարհաքաղաքական նպատակների։ Այն, հնարավոր է, ծառայեցվում է Գազայի հարցում Թուրքիայի ագրեսիվ դիմադրողականությունը զսպելուն։ Բացի այդ, դա կարող է ուղղված լինել ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի միջև վերջին շրջանում նկատվող հարաբերությունների ջերմացմանը խոչընդոտելուն։ Ըստ ամենայնի՝ Միացյալ Նահանգները Թուրքիային դիտարկում է որպես Իսրայելի աճող տարածաշրջանային ազդեցությունը կառավարելի դարձնելու և զսպելու միջոց, ինչը կարող է դրդել Իսրայելին նման քայլերով հակազդել այդ միտումներին։
Նյութը՝ ըստ Բնօրինակ հոդված-ի։
