Վերջին օրերին Հորմուզի նեղուցում տեղի ունեցած երկու հարձակումները կրկին ուշադրության կենտրոնում են դրել նավերի անցման անվտանգությունը։ France 24-ի հաղորդմամբ, Իրանի և Օմանի միջև նեղուցի կառավարման շուրջ բանակցությունները ընդգծում են այս ռազմավարական ջրային ճանապարհի բարդությունները, որը շարունակում է մնալ Թեհրանի և Վաշինգտոնի միջև լարվածության առանցքային կետում։ Իրանը ձգտում է հաստատել իր սուվերեն վերահսկողությունը տարածքային ջրերի նկատմամբ, մինչդեռ Օմանը, որը նույնպես ունի տարածքային իրավունքներ, փորձում է պահպանել տարածաշրջանային կայունությունը և համաձայնեցված լուծումներ գտնել նավագնացության անվտանգության հարցում։ Միացյալ Նահանգների հիմնական շահը նեղուցում նավագնացության ազատության և համաշխարհային էներգակիրների մատակարարման անխափան շարունակականությունն ապահովելն է՝ միաժամանակ զսպելով Իրանի ազդեցությունը։
Այս լարվածության ֆոնին, Իրանի Իսլամական Հանրապետության Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը նախորդ շաբաթ զգուշացրել էր, որ միայն որոշակի ծովային ուղիներ կթույլատրվեն նավագնացության համար։ Իրանը հայտարարել է, որ Հորմուզի նեղուցով անցնող նավերը, որոնք չեն հետևում իր սահմանած կանոններին, չեն ունենա անվտանգ անցման երաշխիք։ Սա ընդգծում է Իրանի շահը՝ ամրապնդելու իր դիրքերը նեղուցի վերահսկողության հարցում և օգտագործելու այն որպես լծակ միջազգային բանակցություններում, հատկապես ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններում։
Իրանի այս հայտարարություններին հետևեցին հունիսի 25-ին տեղի ունեցած առաջին հարձակումները։ Օմանի Մուսանդամ թերակղզու հարավ-արևելքում գտնվող նավը վնասվել է անհայտ ծագման հրթիռից։ Ուշագրավ է, որ նավը անցել էր Օմանի տարածքային ջրերով՝ խուսափելու համար Իրանի վերահսկողության տակ գտնվող միջանցքից։ Այս այլընտրանքային ուղին առաջարկվել էր ԱՄՆ-ի աջակցությամբ գործող Համատեղ ծովային տեղեկատվական կենտրոնի կողմից, որը նշում էր, որ այն «ականներից ազատ» է։ Այս դրվագը ցույց է տալիս Միացյալ Նահանգների շահը՝ ապահովել անվտանգ այլընտրանքներ միջազգային նավագնացության համար՝ նվազեցնելով Իրանի ազդեցությունը և պաշտպանելով առևտրային շահերը։
Հարձակումները հանգեցրել են ԱՄՆ-ի կողմից պատասխան օդային հարվածների, որին հետևել են Իրանի անօդաչու թռչող սարքերի և հրթիռային հարվածները Բահրեյնի և Քուվեյթի ուղղությամբ։ Չնայած Վաշինգտոնն ու Թեհրանը համաձայնել են դադարեցնել հարձակումները՝ խուսափելու լայնածավալ հակամարտությունից, նեղուցով անցումը դեռևս խափանված է։ Այս էսկալացիան ընդգծում է երկու կողմերի շահը՝ ցուցադրել իրենց ռազմական կարողությունները և պատրաստակամությունը պաշտպանելու իրենց շահերը, մինչդեռ Բահրեյնն ու Քուվեյթը, որպես տարածաշրջանային դաշնակիցներ, կանգնած են անվտանգության մարտահրավերների առաջ։
Չնայած Հորմուզի նեղուցը համարվում է միջազգային ջրային ճանապարհ, տեխնիկապես այն գտնվում է Իրանի և Օմանի տարածքային ջրերում։ Այնուամենայնիվ, նավերը երկար ժամանակ օգտագործել են Իրանի մոտ գտնվող ծովային միջանցքը անվտանգության նկատառումներով։ Այս փաստը Իրանին հիմք է տալիս հավակնելու ավելի մեծ վերահսկողության, մինչդեռ միջազգային հանրությունը շահագրգռված է պահպանելու նեղուցի միջազգային կարգավիճակը՝ որպես ազատ նավագնացության անխոչընդոտ ճանապարհ։
Հարձակումներից հետո Միջազգային ծովային կազմակերպության (IMO) գլխավոր քարտուղար Արսենիո Դոմինգեսը հունիսի 24-ին հայտարարել է, որ նեղուցում ականներ կան, որոնք պետք է մաքրվեն։ Ֆրանսիան, ընդգծելով միջազգային համագործակցության կարևորությունը, հայտարարել է, որ Օմանի հետ կաշխատի ականների մաքրման ուղղությամբ՝ ապահովելու համար նավագնացության ազատությունը։ IMO-ի շահն է պահպանել համաշխարհային ծովային անվտանգության ստանդարտները, իսկ Ֆրանսիան և Օմանը ձգտում են լուծել անմիջական սպառնալիքը՝ ապահովելով տարածաշրջանային կայունություն և առևտրային ուղիների անխափան գործունեություն։
Սակայն Իրանի փոխարտգործնախարար Կազեմ Ղարիբաբադին նշել է, որ ականների մաքրումը կկատարվի միայն Իրանի կողմից։ Այս հայտարարությունը հակասում է միջազգային համագործակցությանը և ընդգծում Իրանի շահը՝ պահպանելու բացառիկ վերահսկողություն իր տարածքային ջրերում իրականացվող գործողությունների նկատմամբ։ Միևնույն ժամանակ, վերջին շաբաթներին Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան համաձայնել են ղեկավարել շուրջ 40 երկրների կոալիցիա՝ ապահովելու նեղուցի անվտանգությունը։ Այս կոալիցիայի ձևավորումը ցույց է տալիս միջազգային հանրության շահը՝ կոլեկտիվ ուժերով երաշխավորելու նավագնացության ազատությունը և դիմակայելու Իրանի միակողմանի գործողություններին՝ պահպանելով համաշխարհային էներգետիկ անվտանգությունը։
Նյութը՝ ըստ France 24-ի։
