Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը խիստ քննադատել է Իսրայելի կառավարության քայլերը՝ ուղղված Հայոց ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչմանը։ Էրդողանը Իսրայելի այս քայլը անվանել է «սադրանք», որը նպատակ ունի «ծածկել իրենց բարբարոսությունը Գազայում»։ Նա նաև պնդել է, որ Թուրքիայի պատմությունը «ազատ է ցեղասպանություններից, կոտորածներից, ճնշումներից և գաղութացումից», ինչը հակասում է պատմական փաստերին։
Այս հայտարարությունները հնչել են այն բանից հետո, երբ Իսրայելի կառավարությունը հունիսին միաձայն ընդունեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին որոշում։ Իսրայելի կառավարության այս որոշումը, որը թեև դեռ պետք է հաստատվի Իսրայելի խորհրդարանի կողմից, ունի հատուկ նշանակություն՝ հաշվի առնելով երկրի պատմական փորձը Հոլոքոստի հետ կապված։ Այն միաժամանակ արտացոլում է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների լարվածությունը և տարածաշրջանային դինամիկայի բարդությունը։ Այս քայլն առաջացրել է Թուրքիայի, որը կտրականապես հերքում է Ցեղասպանության փաստը, և նրա մերձավոր դաշնակից Ադրբեջանի խիստ դժգոհությունը։ Ադրբեջանը դատապարտել է Իսրայելի որոշումը՝ հստակորեն ընդգծելով, որ իր դիրքորոշումը պայմանավորված է Անկարայի հետ ամուր համերաշխությամբ։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, իր հերթին, հրաժարվել է մեկնաբանել Իսրայելի որոշումը՝ այն անվանելով «զենքի վերածում»։ Այս դիրքորոշումը կարող է մատնանշել Հայաստանի կողմից դիվանագիտական զգուշավորություն՝ հնարավոր է, խուսափելու համար Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների հետագա սրումից կամ այլ երկրների կողմից այդ ճանաչումը տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ շահարկելուց։ Չնայած այս զգուշավորությանը, Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը, եթե հաստատվի, խորհրդանշական կարևորություն կունենար Հայաստանի համար՝ նպաստելով միջազգային արդարության և Ցեղասպանությունների կանխարգելման գործին։
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ընդգծելով Բաքվի լիարժեք պրոթուրքական դիրքավորումը, հայտարարել է, որ Ադրբեջանի դիրքորոշումը պայմանավորված է «մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքով, որը խորհրդանշում է Թուրքիայի հետ երկրի խորը քաղաքական ու մշակութային կապերը։ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը շատ ավելի կոշտ է արձագանքել՝ կոչ անելով Իսրայելին վերանայել իր որոշումը։ Նախարարությունը նշել է, որ ճանաչումը «կարող է բացասաբար ազդել» ոչ միայն Իսրայել-Թուրքիա հարաբերությունների վրա, այլև կասկածի տակ դնել Իսրայելի և Ադրբեջանի միջև երկարամյա, արդյունավետ ռազմաքաղաքական գործընկերությունը։ Այս գործընկերությունը ներառում է զենքի զգալի մատակարարումներ, հետախուզական տվյալների փոխանակում և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով համագործակցություն, որը կենսական է համարվում Ադրբեջանի համար՝ հատկապես Հայաստանի հետ հակամարտության համատեքստում, և Իսրայելի համար՝ Իրանի դեմ իր ռազմավարական շահերը պաշտպանելու առումով։ Ադրբեջանի նման կոշտ արձագանքը ցույց է տալիս, որ Բաքուն պատրաստ է վտանգել իր ռազմավարական կապերը Երուսաղեմի հետ՝ հանուն Անկարայի հետ համերաշխության, ինչը տարածաշրջանային դինամիկայի նկատմամբ Թուրքիայի աճող ազդեցության ապացույց է։
Թուրքիայի և Ադրբեջանի այս կոշտ արձագանքը մատնանշում է ներկա փուլում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման խնդրի բարձր զգայունությունը տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականության մեջ։ Այն ընդգծում է ոչ միայն պատմական արդարության կարևորությունը Հայաստանի և միջազգային հանրության որոշ հատվածների համար, այլև ցույց է տալիս, թե ինչպես է այն ծառայում որպես լարվածության առարկա և ազդում տարածաշրջանի առանցքային դերակատարների՝ Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Իսրայելի միջև քաղաքական հարաբերությունների վրա։ Ադրբեջանի լիարժեք պրոթուրքական դիրքորոշումը և Իսրայելի հետ իր ռազմաքաղաքական հարաբերությունները հարցականի տակ դնելու պատրաստակամությունը, հանուն Թուրքիայի պատմական նարատիվի պաշտպանության, կարող է կարևոր հետևանքներ ունենալ։ Այն կարող է ստիպել Իսրայելին վերանայել Հայաստանի նկատմամբ իր քաղաքականությունը, հատկապես տարածաշրջանային անվտանգության համատեքստում։ Եթե Բաքուն շարունակի այդքան աներկբայորեն աջակցել Անկարայի դիրքորոշումներին, այդ թվում՝ Ցեղասպանության հերքման հարցում, ապա դա հնարավոր է մղի Իսրայելին ավելի զգուշավոր լինել Ադրբեջանի հետ իր հարաբերություններում կամ գոնե վերաիմաստավորել իր չեզոք դիրքորոշումը Հայաստան-Ադրբեջան հակամարտությունում։ Սա կարող է հանգեցնել Իսրայելի քաղաքականության որոշակի փոփոխության՝ Հայաստանի նկատմամբ, ինչը կբացի նոր հնարավորություններ դիվանագիտական հարաբերությունների ամրապնդման համար կամ գոնե կվերանայի Հայաստանի համար Իսրայելից ռազմական տեխնոլոգիաների ներմուծման հարցը՝ հաշվի առնելով դրանց օգտագործումը Ադրբեջանի կողմից։
Նյութի տեղեկատվական հենքը՝ ըստ Բնօրինակ հոդված-ի։
